BİRLEŞMİŞ MİLLETLER
İNSAN
HAKLARI EVRENSEL BİLDİRGESİ
10
Aralık 1948
Başlangıç
İnsanlık
ailesinin bütün üyelerinde bulunan onurun ve onların eşit ve vazgeçilmez
haklarının tanınmasının dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli
olmasına,
İnsan
haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana yönelten
barbarca eylemlere yol açmış olmasına, korkudan ve yoksulluktan kurtulmuş
insanların söz ve inanç özgürlüklerine sahip olacakları bir dünyanın
kurulması insanoğlunun en yüksek amacı olarak ilan edilmiş bulunmasına,
İnsanın
zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmak zorunda kalmaması için
insan haklarının hukuk düzeni ile korunmasının temel bir gereklilik olmasına,
Uluslararasında
dostça ilişkilerin gelişmesine özendirmenin gerekli bulunmasına,
Birleşmiş
Milletler halklarının, Birleşmiş Milletler Andlaşması’nda, insanların
temel haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, erkeklerle kadınların
hak eşitliğine olan inançlarını bir kere daha belirtmiş ve toplumsal gelişmeyi
destekleyerek daha geniş bir özgürlük içinde daha iyi yaşama koşulları
oluşturmaya karar verdiklerini açıklamış olmalarına,
Üye
devletlerin, Birleşmiş Milletler kuruluşu ile işbirliği halinde insan
haklarına ve temel özgürlüklerine bütün dünyada gerçekten saygı gösterilmesinin
sağlanmasını üstlenmiş olmalarına,
Bu
hak ve özgürlükler konusunda ortak bir anlayış oluşturmanın, sözü
edilen yükümlülüğün tam olarak yerine getirilmesi bakımından son derece
önemli bulunmasına göre,
Genel
Kurul,
Toplumun
bütün bireyleriyle kuruluşlarının bu Bildiriyi her zaman göz önünde
tutarak öğretim ve eğitim yoluyla bu hak ve özgürlüklere saygıyı geliştirmeye,
giderek artan ulusal ve uluslararası tedbirlerle gerek üye devletler ve gerek
onların yönetimleri altındaki ülkeler halkları arasında sözü edilen hak
ve özgürlüklerin evrensel ölçüde ve etkin olarak tanınıp uygulanmasını
sağlamaya çaba göstermeleri amacıyla tüm halklar ve uluslar için erişilecek
ortak ülküleri belirleyen bu İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’ni ilan
eder.
Bütün
insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdan
sahibidirler; birbirlerine karşı kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.
1.
Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka herhangi bir
düşünce, ulusal ya da toplumsal köken, servet, doğuş veya başka herhangi
bakımdan ayırım gözetilmeksizin bu Bildiride ilan olunan tüm haklardan ve
özgürlüklerden yararlanabilir.
2.
Ayrıca, ister bağımsız ülke uyruğu olsun, isterse vesayet altında
bulunan, özerk olmayan ya da başka bir egemenlik kısıtlamasına bağlı ülke
uyruğu olsun, bir kişi hakkında uyruğu bulunduğu devlet veya ülkenin
siyasal, hukuki veya uluslararası statüsü bakımından hiçbir ayırım gözetilmeyecektir.
Yaşamak,
özgürlük ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.
Hiç
kimse kölelik veya kulluk altında tutulamaz; kölelik ve köle alım satımı
her türüyle yasaktır.
Hiç
kimseye işkence yapılamaz; zalimce, insanlık dışı, onur kırıcı ceza
verilemez veya davranışta bulunulamaz.
Herkes,
nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkına sahiptir.
Herkes
yasa önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin yasa tarafından eşit korunma
hakkına sahiptir. Herkesin bu Bildiri’ye aykırı her türlü ayrım gözetici
işlemlere ve ayrım kışkırtıcılığına karşı eşit korunma hakkı vardır.
Herkesin
anayasaya veya yasa ile kendisine tanınmış olan temel haklarını çiğneyen
işlemlere karşı yetkili ulusal mahkemeler önünde etkin bir yargı yoluna başvurma
hakkı vardır.
Hiç
kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulamaz ve sürgün edilemez.
Herkes,
haklarının ve yükümlülüklerinin veya kendisine yöneltilen herhangi bir suçlamanın
saptanmasında, tam bir eşitlikle davasının bağımsız ve tarafsız bir
mahkemece adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir.
1.
Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine
gerekli bütün güvencelerin sağlanmış olduğu açık bir yargılama ile
yasaya göre suçluluğu kanıtlanmadıkça suçsuz sayılır.
2.
Hiç kimse, işlendikleri sırada ulusal veya uluslararası hukuka
göre suç sayılmayan fiil veya ihmallerden ötürü mahkum edilemez. Yine hiç
kimseye, suçun işlendiği sırada uygulanmakta olan cezadan daha ağır bir
ceza verilemez.
Hiç
kimsenin özel yaşamına, ailesine, konutuna ve haberleşmesine keyfi olarak
karışılamaz, onur ve ününe saldırılamaz. Herkesin bu tür karışma ve
saldırılara karşı yasal korunma hakkı vardır.
1.
Herkes, herhangi bir devletin sınırları içinde serbestçe dolaşma ve
oturma hakkına sahiptir.
2.
Herkes, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeden ayrılma ve ülkesine
geri dönme hakkına sahiptir.
1.
Herkesin zulüm karşısında başka ülkelere sığınma ve
bu ülkelerce sığınmacı işlemi görme hakkı vardır.
2.
Bu hak, gerçekten siyasal nitelik taşımayan adi bir suçla
ilgili veya Birleşmiş Milletler ilke ve amaçlarına aykırı eylemlere
dayanan kovuşturmalar halinde ileri sürülemez.
1.
Herkesin bir uyrukluğa hakkı vardır.
2.
Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan veya uyrukluğunu değiştirme
hakkından yoksun bırakılamaz.
1.
Evlenme çağına gelen her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk ve din bakımlarından
hiçbir kısıtlamaya uğramaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına sahiptir.
Erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona
ermesinde eşit haklara sahiptir.
2.
Evlenme akdi ancak evleneceklerin serbest ve tam rızasıyla yapılır.
3.
Aile, toplumun doğal ve temel birimidir; toplum ve devlet tarafından
korunma hakkı vardır.
1.
Herkesin, tek başına veya başkalarıyla ortaklaşa mal ve mülk edinme
hakkı vardır.
2.
Hiç kimse, keyfi olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılamaz.
Herkesin
düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır; bu hak din veya inanç
değiştirme özgürlüğünü, dinini ya da inancını tek başına veya
topluca, açık veya özel olarak öğretme, uygulama, ibadet ve törenlerle açığa
vurma özgürlüğünü içerir.
Herkesin
fikir ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır; bu hak fikirlerinden ötürü
rahatsız edilmemek, ülke sınırları söz konusu olmaksızın bilgi ve görüşleri
her yoldan aramak, almak ve yaymak özgürlüğünü kapsar.
1.
Herkes, barışçı yoldan toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir.
2.
Hiç kimse, bir derneğe girmeye zorlanamaz.
1.
Herkes, doğrudan ya da özgürce seçilmiş temsilcileri aracılığı
ile ülkesinin yönetimine katılma hakkına sahiptir.
2.
Herkes, ülkesinin kamu hizmetlerine eşit olarak girme hakkına
sahiptir.
3.
Halkın iradesi kamu otoritesinin temelidir; bu irade gizli ya da
serbestliği sağlayacak benzeri yöntemlerle genel ve eşit oy ilkesine
uyularak yapılacak olan dönemsel ve dürüst seçimlerle belirir.
Herkesin,
toplumun bir üyesi olarak sosyal güvenliğe hakkı vardır; ayrıca, onuru ve
kişiliğinin serbestçe gelişmesi için gerekli olan ekonomik, sosyal ve kültürel
hakların ulusal çaba ve uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin örgüt
ve kaynaklarıyla orantılı olarak gerçekleştirilmesine de hakkı vardır.
1.
Herkesin çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma
koşullarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır.
2.
Herkesin, hiçbir ayrım gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit
ücrete hakkı vardır.
3.
Çalışan herkesin, kendisine ve ailesine insanlık onuruna yaraşır
bir yaşam sağlayan ve gerektiğinde her türlü sosyal koruma yollarıyla da
desteklenen adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.
4.
Herkesin, çıkarlarının korunması için sendikalar kurmaya ve bunlara
katılmaya hakkı vardır.
Herkesin
dinlenmeye, boş zamana, özellikle iş saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılmasına
ve belli dönemlerde ücretli tatillere hakkı vardır.
1.
Herkesin, gerek kendisi gerek ailesi için yiyecek, giyim, konut, tıbbi
bakım ve gerekli sosyal hizmetler de dahil olmak üzere, sağlık ve refahını
sağlayacak uygun bir yaşam düzeyine ve işsizlik, hastalık, sakatlık,
dulluk, yaşlılık veya geçim olanaklarından kendi iradesi dışında yoksun
bırakacak başka durumlarda güvenliğe hakkı vardır.
2.
Ana ve çocuk özel bakım ve yardım görme hakkına sahiptir. Bütün
çocuklar, evlilik içi veya dışı doğmuş olmalarına bakılmaksızın aynı
sosyal korunmadan yararlanırlar.
1.
Herkes eğitim görme hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve
temel aşamasında parasızdır. İlk öğretim zorunludur. Teknik ve mesleki öğretimden
herkes yararlanabilmelidir. Yüksek öğretim yeteneğe bağlı olarak herkese
tam bir eşitlikle açık olmalıdır.
2.
Eğitim, insan kişiliğinin tam gelişmesi ve insan haklarıyla temel özgürlüklere
saygının güçlendirilmesi amacına yönelik olmalıdır. Eğitim, bütün
uluslar, ırk ve din toplulukları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu
özendirmeli ve Birleşmiş Milletler’in barışın sürdürülmesi yolundaki
çalışmalarını geliştirmelidir.
3.
Ana ve baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmede öncelikle
hak sahibidir.
1.
Herkes, toplumun kültürel hayatına serbestçe katılmak, güzel
sanatları tatmak, bilimsel alandaki ilerleyişi ve onun yararlarını paylaşmak
hakkına sahiptir.
2.
Herkesin, yarattığı her türlü bilim, edebiyat ve sanat eserlerinden
doğacak manevi ve maddi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Herkesin,
bu Bildiride yer alan hak ve özgürlüklerin tam olarak gerçekleşmesini sağlayacak
toplumsal ve uluslararası bir düzene hakkı vardır.
1.
Herkesin, kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine olanak sağlayan
topluma karşı ödevleri vardır.
2.
Herkes, haklarını ve özgürlüklerini kullanırken, ancak başkalarının
hak ve özgürlüklerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin
sağlanması, demokratik bir toplumda ahlakın, kamu düzeninin ve genel refahın
haklı gereklerinin karşılanması amacıyla yasayla belirlenmiş sınırlamalarla
bağlı olabilir.
3.
Bu hak ve özgürlükler hiçbir zaman Birleşmiş Milletlerin amaç ve
ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Bu Bildirinin hiçbir hükmü, herhangi bir devlet, topluluk ya da kişiye, Bildiride açıklanan hak ve özgürlükleri yok etmeye yönelik bir davranışa girişme ya da eylemde bulunma hakkını verir anlamında yorumlanamaz.