DİYARBAKIR SÜRDÜRÜLEBİLİR KENTSEL GELİŞME PROJESİ

Doç. Dr. Mehmet Tuncer

1. AMAÇ VE HEDEFLER:

“Diyarbakır Sürdürülebilir Kentsel Gelişme Projesi” nin amaç ve hedefleri ;

• Diyarbakır metropoliten alanı içinde ve yakın çevresindeki doğal çevrenin, ekolojik dengenin, tarihsel ve kültürel varlıkların korunması amacıyla “sürdürülebilir” bir kent oluşturmaya yönelik strateji, plan ve projeler ile uygulamaya yönelik programlar geliştirilmesi,
• Ülke ölçeğinde önemi olan sulu tarım alanlarının ve doğal nitelikleri nedeniyle turistik potansiyele sahip olan alanların doğal dengeler gözönünde bulundurularak sürdürülebilir ve planlı bir şekilde korunması ve geliştirilmesinin sağlanması,
• Koruma ve kullanma dengesinin sağlanması amacıyla, kaçak yapılaşma / gecekondu alanlarının ıslah, tasfiye ve önleme yöntemleri ile yeniden ele almak,
• Kentin sağlıklı gelişimini sağlamak amacıyla, kamu alanları ve verimli/sulanamayan topraklar üzerinde olmak üzere yeni çalışma ve barınma alanları ile kentsel ölçekte rekreasyon alanları oluşturmak, bu amaçla “Kentsel Arsa”, “Toplu Konut” ve “Ucuz Konut” politikaları geliştirmek,
• Ulaşım sorununun ekonomik, hızlı ve sağlıklı çözümü amacıyla “Toplu Taşın Politikaları” geliştirmek,
• Tarihsel merkez üzerindeki baskıları hafifletmek amacıyla Kent Merkezinin desantralizasyonun sağlanması,
• Diyarbakır arkeolojik alanları ve geleneksel mimari mirasının korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla “Sürdürülebilir Koruma Politikaları” geliştirilmesi,
• Alternatif enerji kaynaklarının geliştirilmesi, farklı enerji olanakları arasında bütünleşik sistemlerin geliştirilmesi,
• Yukarıdaki hedeflere ulaşmada, halkın katılımının sağlanması, sivil toplum kuruluşlarının katkı ve katılımlarının sağlanmasına yönelik “Katılımcı Planlama ve Uygulama” model ve programlarının geliştirilmesi,
• Yerel kurumsal kapasitenin güçlendirilmesine yönelik araçların ve yenilikçi yönetim modellerinin geliştirilmesi,
• Kent Ekonomisinin güçlenmesine yönelik programların geliştirilmesi, bu bağlamda; a. Yerel yönetimlerin elverişli yatırım koşullarının oluşturulmasına ve ekonomik maliyetlerin kazanılmasına ilişkin hizmet kapasitelerini arttıracak model ve araçların tanımlanması, b. İşgücünün ve işsizlerin eğitimine ilişkin programlarla, teknolojik temelin güçlenmesine ilişkin programların geliştirilmesi,
• Kentsel sosyal donatı (eğitim, sağlık, sosyal-kültürel vd) hizmetlerine ilişkin programların geliştirilmesi,

2. YÖNTEM :

“Diyarbakır Sürdürülebilir Kentsel Gelişme Projesi” Programında;

• Diyarbakır Kenti, günümüzde GAP bölgesinin önemli kentlerinden biridir. Kent potansiyel bir “Metropol” olarak algılanmalı ve planlama çalışmaları geleneksel “Kent Planlaması” boyutunun dışına taşırmak gereklidir. Kent bütününün gelecekteki işlev ve ilişkilerini farklı “Plan Kademeleri” ndeki olası karar ve davranışların ışığı altında ortaya konulmalıdır. Bu nedenle “Bölgesel” ve “Alt-Bölgesel” ölçekli kararların alınması amaçlanmalıdır.
• “Diyarbakır Sürdürülebilir Kentsel Gelişme Projesi” ‘nin önce bir “Nazım Plan İlave ve Revizyonu” seklinde ele alınması uygun olacaktır.
• İşlevlerin mekansal dağılımı ile sınırlı bir makro planlama çalışmasının ötesinde, “EKOLOJİ”, “DOĞAL ve TARİHSEL, KÜLTÜREL ÇEVRENİN KORUNMASI” ile “Sosyo-ekonomik Gelişme Hedefleri” ni birleştiren, STRATEJİK bir “YAPISAL PLAN” hazırlanmalıdır. Diyarbakır gibi dinamik, hızla gelişen bir kentte statik, durağan, donmuş bir plan hazırlanması uygulamada büyük sorunlar çıkarabilecektir.
• Kentin herhangi bir bölgesindeki koruma/iyileştirme/sağlıklaştırma hedeflerini ve kararlarını, başka bir bölgesindeki gelişme kararları ile ilişkilendirerek, yarar ve kayıpları kent için dengeleyen bir gelişme modeli izlenmelidir.
• İmar ve yapılaşma ile yaratılan değerlerin kentsel-toplumsal gelişmeye yönlendirilmesi için bir model geliştirilmelidir.

1. Bu plan öncelikle; 1/100 000 veya daha büyük ölçeklerde (BÖLGE_ALTBÖLGE) Diyarbakır’ın GAP içerisindeki yeri ve konumunu belirleyen ve geleceğine ilişkin projeksiyonlar, makro hedefler üretmeyi amaçlamalıdır. Bu çalışmada “Ekonomik Modeller” (Ekonomic Base-Theory) kullanılmalı, nüfus ve işgücü projeksiyonları yapılmalı, makro senaryolar geliştirilmelidir. Nazım Planın kapsamının güçlendirilmesi ve genişletilmesi, koruma-geliştirme sorunsalını bölge, alt bölge ve metropoliten ölçekte içeren bir çerçeveye ulaştırılması gereklidir.
2. 1/25 000 Ölçekli NAZIM PLAN (YAPISAL PLAN) planlama süreci ile birlikte ele alınacak ve Nazım Planı destekleyecek Planlama ve Projelendirme bileşenleri:

• Nüfus Projeksiyonları,
• Sosyal-Ekonomik Projeksiyonlar,
• Doğal ve Kültürel Çevre Koruma Ana Planı,
• Ulaşım Ana Planı,
• Altyapı Ana Planı,
• Stratejik Paket Projelerin Saptanması,

1. 1/5000 Ölçekli Nazım İmar Planı’nın (Yapısal Plan) ve Programlarının

hazırlanması:

• Nüfus Projeksiyonları,
• Sosyal-Ekonomik Projeksiyonlar,
• Doğal ve Kültürel Çevre Koruma Ana Planı,
• Ulaşım Ana Planı,
• Altyapı Ana Planı,
• Stratejik Paket Projelerin Saptanması,

1. ÇEVRESEL STRATEJİLER : Korunması gerekli çevre değerlerinin (su, toprak, hava, flora ve fauna) korunması/sağlıklaştırılması/iyileştirilmesi strateji ve programlarının geliştirilmesi,

• DDK STRATEJİ 1: Diyarbakır Metropoliten alanı içerisinde korunması gerekli doğal değerler (Flora, fauna, doğal sit alanları) ile kent içi önem taşıyan açık ve yeşil alanların korunmasına yönelik stratejiler geliştirilmesi,

• DTK STRATEJİ 2: Diyarbakır Metropoliten alanı gelişimini yönlendirecek, verimli tarım topraklarının korunmasına yönelik makro stratejilerin üretilmesi,

• DSK STRATEJİ 3: Diyarbakır Metropoliten alanı içerisinde yer altı ve yerüstü su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir gelişimini amaçlayan stratejiler geliştirilmesi,

1. KENTSEL MEKANSAL STRATEJİLER : Kentsel yenileme/iyileştirme/sağlıklaştırma strateji ve programlarının geliştirilmesi:

• DTK STRATEJİ 1 : Diyarbakır Tarihi Kent Dokusu, Sur içi (Kentsel / Arkeolojik Sit Alanı) koruma, geliştirme, sağlıklaştırma ve yenileme plan, özel proje ve programlarının geliştirilmesi,
• DGB STRATEJİ 2 : Diyarbakır yasal olmayan (gecekondu) alanlarının sağlıklaştırma, yenileme ve dönüşüm plan, özel proje ve programlarının geliştirilmesi,
• DİB STRATEJİ 3 : Diyarbakır planlı (imarlı) konut alanlarının iyileştirilmesi, yenilenmesi ve dönüşümüne yönelik plan, özel proje ve programlarının geliştirilmesi,
• DMİA STRATEJİ 4 : Diyarbakır Merkezi İş Alanı (MİA)’nın koruma ve tarihsel çevre ile uyumlu yenilenmesi, özel projelerle ulaşım, servis sorunlarının çözümü, yaya bölgelerinin geliştirilmesi, çevre duyarlı (ekolojik) bir kent merkezi yaklaşımının geliştirilmesi,
• DSB STRATEJİ 5 : Sanayi, küçük sanayi ve konut dışı kentsel çalışma bölgelerinin dönüşümü, sağlıklaştırılmasına yönelik stratejiler geliştirilmesi,

Elde edilecek, 1/100 000 (1/50 000), 1/25 000 ve 1/5000 Ölçekli planlar YAPISAL PLAN niteliğinde, durağan olmayan, gelişmelere açık, stratejik, makro politikalar üreten ve alt ölçekli uygulama plan ve projelerine yol gösteren nitelikte olmalıdır. Bu planlar disiplinlerarası bir yöntemle ele alınmalı, Planlama Ekibinde çok disiplinli bir yapı aranmalıdır.