KOÇ ÜNİVERSİTESİ GERÇEKLERİ
Mehmet Çakılcıoğlu
Dr. Kent Plancısı
Koç Üniversitesi, Vehbi Koç Vakfı tarafından 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun Vakıf Yükseköğretim kurumlarına ilişkin hükümlerine tabi olmak üzere 3785 sayılı kanun ile kurulmuştur. Sarıyer İlçesi, Rumeli Feneri Köyü hudutları dahilinde bulunan Devlet Ormanı rejimi içerisinde kalan 160 hektarlık bir arazi Özel Üniversite Kampüsü kurulmak üzere Bakanlar Kurulu’nun 26.04.1992 gün ve 92/2938 sayılı kararı ile 49 yıl süre ile Koç Üniversitesi'ne tahsisine karar verilmiştir.
Sarıyer İlçesi, Rumelifeneri Köyü sınırları içerisinde kurulması öngörülen Koç Üniversitesi’ne tahsis edilen alanda, binaların oturacağı yerlerde bulunan ağaçların göreceği işlemler hakkında, Koç Üniversitesi Rektörlüğü, İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Dekanlığı’nda bir rapor istemiştir. Dekanlığın talebi üzerine, Ormancılık Araştırma ve Uygulama Merkezinin (ORARUM) hazırladığı raporda; binaların oturacağı alanın yaklaşık 18 ha. olduğu, bu alanda direklik çağına ulaşmış normal sıklıkta kurulmuş karaçam koru ormanının bulunduğu, 1994 yılı itibari ile yaşlarının 22 olduğu, birim alanda (1 hektarda) 114.642 m3 hacimde ağaç olduğu, yıllık cari hacim artışının 9.782 m3 olduğu, ormanın ana işletme amacının peyzaj koruma olduğu, üretim amacının tali olduğu, yerinde yapılan incelemede doğal bitki örtüsü açısından çeşitlilik arz ettiği, dikimle getirilmiş Toros sediri, Sahil Çamı, Sarı Çam, Fıstık Çamı, Akağaç, Yalancı Akasya gibi çeşitlerin bulunduğu ifade edilmesine karşın, boyları 8-10 m.'ye, çapları 21-22 cm.’ye ulaşan karaçamların kesilmesinde bir sakınca olmadığı, elde edilecek ürünün sanayi odunu olarak kullanılabileceği bildirilmiştir.
Koç Üniversitesi, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Teknik Araştırma ve Uygulama Genel Müdürlüğü'ne 17.02.1994 ve 18.04.1994 tarihlerinde başvurarak;
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9.Maddesi çerçevesinde belirlenen ve Bakanlığın yetkisinde olan “Bir kamu hizmetinin görülmesi maksadı ile resmi bina ve tesisleri için gerekli plan değişikliği bakanlık tarafından yapılır” hükümleri doğrultusunda, söz konusu yer ile ilgili gerekli plan değişikliğinin yapılmasını talep etmiştir. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Teknik Araştırma ve Uygulama Genel Müdürlüğü 25.05.1994 tarihli yazısında, söz konusu alanda 3194 sayılı İmar Yasası’nın 9. Maddesi gereğince plan değişikliği teklif edilmesine karşın, söz konusu işlevin bir kamu hizmeti olmadığından dolayı bu hüküm uyarınca incelenemeyeceğini bildirmiştir.
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Teknik Araştırma ve Uygulama Genel Müdürlüğü 25.05.1994 tarihli yazısında, söz konusu alanda 3194 sayılı İmar Yasası’nın 9.Maddesi uyarınca plan değişikliği teklif edilmesine karşın, söz konusu işlevin bir kamu hizmeti olmadığından dolayı bu hüküm incelenemeyeceğinin bildirilmesine karşın yaklaşık 23 ay sonra 10.04.1996 tarihli yazısında her nasılsa bu işlevin bir kamu hizmetinin görülmesi amacını taşıması nedenleriyle uygun görüldüğü bildirilmektedir.
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın aynı yer ile ilgili olarak 2 yıl ara ile birbirine tamamen ters olan kararlar alması idarede istikrar ve güvenilirlik ilkelerini zedeleyici bir tutum ve davranıştır. Çünkü tüm imar planları mevzuat ve şehircilik ilkeleri açısından kamu yararı amacını güderek hazırlanmakta ve yürürlüğe sunulmaktadır. Sözkonusu kamu yararının denetçisi yerel yönetimler üzerinde idari vesayet yetkilisi Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın birbiri ile çelişen kararlarını kamu yararı açısından irdelenmesi gerekmektedir.
İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 20.10.1995 günlü 555 sayılı kararı ile kabul edilen ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nca onaylanarak yürürlüğe giren 1/50.000 ölçekli İstanbul Metropoliten Alan Alt Bölge Nazım Planı’nda, “Doğal Karakteri Aynen Korunacak Orman Alanında” kalan Koç Üniversitesi Teklif Alanı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nca re’sen yapılıp onaylanan 1/50.000 ölçekli 09.04.1996 onay tarihli plan değişikliği ile “Üniversite Alanı”na dönüştürülmüştür.
Bu olay üzerine İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Hukuk Müşavirliği 22.05.1996 tarihinde Danıştay Başkanlığı’na başvurarak, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Teknik Araştırma ve Uygulama Genel Müdürlüğü’nün 10.04.1996 günlü işlemin ve bu işleme bağlı 09.04.1996 onanlı 1/50 000 Ölçekli tadilat planının iptalini istemiştir .
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 9. Maddesi uyarınca 09.04.1996 tarihinde re’sen onandığı bildirilen Koç Üniversitesi’ne ait 1/50.000 Ölçekli İstanbul Metropoliten Alan Alt Bölge Nazım Plan değişikliği, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12. Maddesi uyarınca Koruma Kurulu’nca uygun görülmüş bir plan değildir. Bu plan değişikliği Koruma Kurulu’ndan geçmeden Bakanlıkça re’sen oanmıştır.
İstanbul III Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 08.05.1996 gün ve 8046 sayılı kararında “2863 sayılı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 17. Maddesinde belirtilen ve ilgili kurumlarca hazırlanması öngörülen Koruma Amaçlı İmar Planı ilkelerine uygunluğunu sağlamak ve imar mevzuatı açısından değerlendirilmesi koşulu ile” ifadesi yeralmaktadır. Bu konuda ilgili kurum Büyükşehir Belediyesi’dir ve Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan veya onaylanan bir plan söz konusu değildir.
Ayrıca, Koç Vakfı Üniversitesi’nin 15.11.1995 onay tarihli 1/50 000 ölçekli İstanbul Metropoliten Alan Alt Bölge Nazım Planı’na, Üniversite Alanının plana işlenmesi konusunda yaptığı itiraz, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 30.07.1996 günlü ile uygun görülmemiştir.
İstanbul İl Genel Meclisi 1997 Yılı Mayıs olağan toplantısında Genel Meclis Üyelerinin Meclis Başkanlığı’na verdikleri önerge ile Sarıyer Rumelifeneri Bölgesi’nde Koç Üniversitesi’ne tahsis edilen arazinin yeniden ağaçlandırılmasının istenmektedir.
Bahçeköy Belediye Meclisi ve İstanbul İl İdare Kurulu, Koç Üniversitesi’nin de içinde bulunduğu bölgenin, Büyükşehir Belediyesi sınırları dışına çıkarılarak Bahçeköy Belde Belediyesi sınırlarına alınması konusunda Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’na teklifte bulunmuşlar ve bu teklif 27.08.1997 tarihinde uygun bulunarak onanmıştır .
Metropoliten bir alandaki belde belediyelerin, parçacı bir yaklaşımla, metropoliten yönetim ve planlama kavramına ters düşen planlamalar yapmak amacıyla Büyükşehir Belediyesi sınırları dışına çıkarılması metropoliten planlama kavramına ters düşmektedir. Metropoliten alan plan bütünlüğünün sağlanması ve plan uygulamaların, denetimi, eşgüdümü ve iletişimi açılarındann ve çevre ile bütünleşmesi yönünden, belde belediye alanlarının Büyükşehir Belediyesi yetki alanı içerisinde olması gerekmektedir. Her belediyenin kendine özgü planlama yetkisinin olması metropoliten planlama anlayışını bozacaktır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde, İlçe Belediyeleri dışında kalan Belde Belediyelerine ait imar planlarının da, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nce yapılan ve onaylanan her ölçekteki Nazım İmar Planları esaslarına uygun olarak düzenlenmesi gerekmektedir.
Bu nedenlerden dolayı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi 13.10.1997 tarihinde İstanbul İdari Mahkemesi’ne başvurarak, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın 27.08.1997 tarihli işlemi ile Bahçeköy Belediye Meclisi’nin 15.08.1997 tarihli ve İl İdari Kurulu’nun 21.08.1997 tarihli kararlarının iptali ve yürütmenin durdurulmasını istemiştir.
Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın 21.08.1997 gününde re’sen onayladığı, Koç Üniversitesi ile ilgili 1/50.000 ölçekli İstanbul Metropoliten Alan Alt Bölge Nazım Planı değişikliğinin, 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı’nın ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı’nın, Anayasa’nın Ormanların Korunması ve Geliştirilmesi başlıklı 169. Maddesine, 6831 sayılı Orman Yasası’na, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yasası’na, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’na, 3030 sayılı Kanuna, 3194 sayılı İmar Yasası’nın 9. Maddesi’ne, şehircilik esasları, planlama ilkeleri ve kamu yararına aykırı olduğu öne sürülerek iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle Bayındırlık ve İskan Bakanlığı alehine Danıştay’a başvurmuştur. Danıştay 6. Dairesi 21.05.1998 tarihinde aldığı kararla Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın yürütmeyi durdurma talebini reddetmiştir. Ancak, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 21.05.1998 tarihli kararına itirazı haklı bularak 11.08.1998 tarihinde Koç Üniversitesine tahsis edilen alanla ilgili 1/50.000, 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planların iptali davasında “Yürütmenin Durdurulmasına” karar verilmiştir.
Ancak, Koç Üniversitesi’nin de içinde bulunduğu bölgenin, Büyükşehir Belediyesi sınırları dışına çıkarılarak Bahçeköy Belde Belediyesi sınırlarına alınması kararı sonucunda Büyükşehir Belediyesi tarafından plan iptali konusunda açılan davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Tüm belgeler, yasalar ve yönetmelikler göstermektedir ki; Koç Üniversitesi'ne ilişkin işlemler hukuka, Nazım Plan temel ilkelerine ve şehircilik esaslarına tamamen aykırıdır. Bu nedenlerden dolayı, talebe ilişkin işlemler durdurularak söz konusu alanın tekrardan doğal peyzajına dönüştürülmesi sağlanmalıdır. Söz konusu üniversite talebi çekicilik tesis etme konusunda potansiyel tehlike oluşturmaktadır ve bu talebin gerçekleşmesi nitelikleri aynı veya farklı yeni talepleri doğuracaktır.