ESAS HÜKÜMLER
Madde
1: Türkiye
Devleti bir Cumhuriyettir.
Madde
2: (5.2.1937-2115)
Türkiye Devleti Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçı, Devletçi, Lâik ve
Devrimcidir. Devlet dili Türkçe’dir. Başkent Ankara’dır.
Madde
3: Egemenlik
kayıtsız şartsız Milletindir.
Madde
4: Türk
Milletini ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi temsil eder ve Millet adına
egemenlik hakkını yalnız o kullanır.
Madde
5: Yasama
yetkisi ve yürütme erki Büyük Millet Meclisinde belirir ve onda toplanır.
Madde
6: Meclis,
yasama yetkisini kendi kullanır.
Madde
7: Meclis, yürütme
yetkisini kendi seçtiği Cumhurbaşkanı ve onun tâyin edeceği Bakanlar
Kurulu eliyle kullanır.
Meclis,
Hükümeti her vakit denetleyebilir ve düşürebilir.
Madde
8: Yargı
hakkı, millet adına usul ve kanuna göre bağımsız mahkemeler tarafından
kullanılır.
İKİNCİ
BÖLÜM
YASAMA GÖREVİ
Madde
9: Türkiye
Büyük Millet Meclisi, özel kanununa göre millet tarafından seçilmiş
milletvekillerinden kuruludur.
Madde
10: (5.12.1934
– 2599) Milletvekili seçmek, yirmi iki yaşını bitiren kadın, erkek her Türk’ün
hakkıdır.
Madde
11: (5.12.1934
– 2599) Otuz yaşını bitiren kadın, erkek her Türk, Milletvekili seçilebilir.
Madde
12: Yabancı
Devlet resmî hizmetinde bulunanlar terhipli cezaları gerektiren suçlardan
veya hırsızlık, sahtecilik dolandırıcılık, inancı kötüye kullanma,
dolanlı iflâs suçlarından biriyle hüküm giymiş olanlar, kısıtlılar,
yabancı Devlet uyrukluğunu ileri sürenler kamu hizmetlerinden yasaklılar, Türkçe
okuyup yazma bilmeyenler milletvekili seçilemezler.
Madde
13: Büyük
Millet Meclisinin seçimi dört yılda bir yapılır.
Süresi
biten milletvekilleri tekrar seçilebilir.
Eski
Meclis, yeni Meclisin toplanmasına kadar devam eder.
Yeni
seçim yapılmasına imkân görülmezse, toplanma dönemi bir yıl daha uzatılabilir.
Her
milletvekili, yalnız kendini seçen çevrenin değil, bütün milletin
vekilidir.
Madde
14: Büyük
Millet Meclisi, her yıl Kasım ayı başında çağrısız toplanır.
Meclis,
üyelerinin memleket içinde dolaşmaları, inceleme yapmaları, denetleme
vazifelerine hazırlanmaları ve dinlenmeleri için çalışmasına yılda altı
aydan fazla ara veremez.
Madde
15: Kanun
teklif etmek hakkı, Meclis üyelerinin ve Bakanlar Kurulunundur.
Madde
16: (10.4.1928
– 1222) Milletvekilleri Meclise katıldıklarında şöyle andiçerler:
“Namusum
üzerine söz veririm ki:
Vatanın
ve milletin mutluluğuna, esenliğine, milletin kayıtsız şartsız egemenliğine
aykırı bir amaç gütmeyeceğim ve Cumhuriyet esaslarına bağlılıktan ayrılmayacağım.”
Madde
17: Bir
milletvekili ne Meclis içindeki oy, düşünce ve demeçlerinden ne de
Meclisteki oy, düşünce ve demetlerini Meclis dışında söylemek ve açığa
vurmaktan sorumlu değildir. Seçiminden gerek önce ve gerek sonra üstüne suç
atılan bir milletvekili, Kamutayın kararı olmadıkça sanık olarak
sorgulanamaz, tutulamaz ve yargılayamaz. Cinayetten suçüstü yakalanma hali
bu hükmün dışındadır. Ancak bu halde yetkili makam bunu hemen Meclise
bildirmek ödevindedir. Seçiminden önce veya sonra bir milletvekili hakkında
verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi milletvekilliği süresinin
sonuna bırakılır. Milletvekilliği süresi içinde zamanaşımı yürümez.
Madde
18: Milletvekillerinin
yıllık ödenekleri özel kanunla gösterilir.
Madde
19: Ara
verme sırasında Cumhurbaşkanı veya Meclis Başkanı gerekli görürse
Meclisi toplanmaya çağırabilir. Üyelerden beşte birinin istemesi üzerine
de Meclis Başkanı Meclisi toplanmaya çağırır.
Madde
20: Meclis görüşmeleri
herkese açıktır ve olduğu gibi yayılır.
Fakat
Meclis, İçtüzük hükümlerine uygun olarak kapalı oturumlar dahi yapabilir.
Kapalı oturumlardaki görüşmeleri yaymak Meclisin kararına bağlıdır.
Madde
21: Meclis,
görüşmelerini İçtüzük hükümlerine göre yapar.
Madde
22: Soru,
gensoru ve Meclis soruşturması Meclisin yetkilerinden olup bunların nasıl
yapılacağı İçtüzükte gösterilir.
Madde
23: Milletvekilliği
ile Hükümet memurluğu bir kişide birleşemez.
Madde
24: Türkiye
Büyük Millet Meclisi Kamutayı her Kasım ayı başında kendine bir yıl için
bir Başkan, üç Başkanvekili seçer.
Madde
25: Seçim dönemi
bitmeden Meclis, üyelerinin tamsayısının salt çokluğu ile seçim
yenilemeye karar verirse, yeni toplanan Meclisin seçim dönemi Kasım ayından
başlar.
Kasımdan
önceki toplantı, olağanüstü toplantı sayılır.
Madde
26: (10.4.1928
– 1222) Kanun koymak, kanunlarda değişiklik yapmak, kanunları yorumlamak,
kanunları kaldırmak, Devletlerde sözleşme, andlaşma ve barış yapmak, harb
ilân etmek, Devletin bütçe ve kesin hesap kanunlarını incelemek ve onamak,
para basmak, tekelli ve akçalı yüklenme sözleşmelerini ve imtiyazlarını
onamak ve bozmak, genel ve özel af ilân etmek, cezaları hafifletmek ve değiştirmek,
kanun soruşturmalarını ve kanun cezalarını ertelemek, mahkemelerden çıkıp
kesinleşen ölüm cezası hükümlerini yerine getirmek gibi görevleri Büyük
Millet Meclisi ancak kendisi yapar.
Madde
27: Bir
milletvekilinin vatan hainliği ve milletvekilliği sırasında yiyicilik suçlarından
biriyle sanık olduğuna Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamutayı hazır üyelerinin
üçte iki oy çokluğu ile karar verilir, yahut on ikinci maddede yazılı suçlardan
biriyle hüküm giyer ve bu da kesinleşirse milletvekilliği sıfatı kalkar.
Madde
28: Çekilme,
kanun hükümleri gereğince kısıtlanma, özürsüz ve izinsiz iki ay Meclise
devamsızlık, yahut memurluk kabul etme hallerinde milletvekilliği düşer.
Madde
29: Ölen
yahut yukarıdaki maddeler gereğince milletvekilliği sıfatı kalkan veya düşen
milletvekilinin yerine bir başkası seçilir.
Madde
30: Büyük
Millet Meclisi, kendi kolluk işlerini Başkanı eliyle düzenler ve yürütür.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
YÜRÜTME GÖREVİ
Madde
31: Türkiye
Cumhurbaşkanı, Büyük Millet Meclisi Kamutayı tarafından ve kendi üyeleri
arasından bir seçim dönemi için seçilir. Cumhurbaşkanlığı görevi, yeni
Cumhurbaşkanının seçimine kadar sürer. Yeniden seçilmek olur.
Madde
32: Cumhurbaşkanı,
Devletin başıdır. Bu sıfatla törenli oturumlarda Meclise ve gerekli gördükçe
bakanlar kuruluna Başkanlık eder ve Cumhurbaşkanı kaldıkça Meclis tartışma
ve görüşmelerinde katılamaz ve oy veremez.
Madde
33: Cumhurbaşkanı,
hastalık ve memleket dışı yolculuk gibi bir sebeple görevini yapamaz veya
ölüm, çekilme ve başka sebeple Cumhurbaşkanlığı açık kalırsa Büyük
Millet Meclisi Başkanı, vekil olarak Cumhurbaşkanlığı görevini yapar.
Madde
34: Cumhurbaşkanlığı
boş kaldığında Meclis toplanırsa Cumhurbaşkanını hemen seçer.
Meclis
toplanık değilse Başkanı tarafından hemen toplanmaya çağrılarak Cumhurbaşkanı
seçilir. Meclisin seçim dönemi sona ermiş veya seçimin yenilenmesine karar
verilmiş olursa Cumhurbaşkanını gelerek Meclis seçer.
Madde
35: Cumhurbaşkanı,
Meclisin kabul ettiği kanunları on gün içinde ilan eder.
Cumhurbaşkanı,
uygun bulmadığı kanunları bir daha görüşülmek üzere gene on gün içinde
gerekçesi ile birlikte Meclise geri verir. Anayasa ile Bütçe Kanunu bu hüküm
dışındadır.
Meclis
geri verilen kanunu gene kabul ederse Cumhurbaşkanı onu ilân etmek ödevindedir.
Madde
36: Cumhurbaşkanı
her yıl Kasım ayına hükümetin geçen yıldaki çalışmaları ve giren yıl
içinde alınması uygun görülen tedbirler hakkında bir söylev verir. Yahut
söylevini Başbakana okutur.
Madde
37: Cumhurbaşkanı,
yabancı devletler yanında Türkiye Cumhuriyetinin siyasî temsilcilerini tayin
eder ve yabancı devletlerin siyasî temsilcilerini kabul eder.
Madde
38: (10.4.1928
– 1222) Cumhurbaşkanı, seçiminden hemen sonra Meclis önünde şöyle andiçer:
“Namusum
üzerine söz veririm ki:
Cumhurbaşkanı
olarak, Cumhuriyet kanunlarını, milletin egemenlik esaslarını sayacağım;
Ve
bunları müdafaa edeceğim;
Türk
milletin mutluluğuna bütün bağlılığımla, bütün kuvvetimle çalışacağım;
Türk
Devletine yönelecek her tehlikeyi en son şiddetle önleyeceğim;
Türkiye’nin
şanını, şerefini koruyup yükseltmek, üstüme aldığım görevin
isteklerini yerine getirmek için olanca varlığımla, çalışmaktan asla ayrılmayacağım.”
Madde
39: Cumhurbaşkanının
çıkaracağı bütün kararlar, Başbakan ile birlikte ilgili Bakan tarafından
imzalanır.
Madde
40: Başkomutanlık,
Türkiye Büyük Millet Meclisinin yüce varlığından ayrılmaz ve Cumhurbaşkanı
tarafından temsil olunur. Harb kuvvetlerinin komutası barışta özel kanuna göre
Genelkurmay Başkanlığına ve seferde Bakanlar Kurulunun teklifi üzerine
Cumhurbaşkanı tarafından tayin edilecek kimseye verilir.
Madde
41: Cumhurbaşkanı,
vatan hainliği halinde Büyük Millet Meclisine karşı sorumludur. Cumhurbaşkanının
çıkaracağı bütün kararlardan doğacak sorunlar 39’uncu madde gereğince
bu kararları imzalayan Başbakanın ve ilgili bakanındır.
Cumhurbaşkanının
özlük işlerinden dolayı sorumlanması gerekirse Anayasanın milletvekilliği
dokunulmazlığı ile ilgili 17’nci maddesi hükümlerine uyulur.
Madde
42: Cumhurbaşkanı,
Hükümetin teklifi üzerine, daimî malûllük veya kocama gibi özlük
sebeplerden dolayı belli kimselerin cezalarını kaldırabilir veya
hafifletebilir.
Cumhurbaşkanı,
Büyük Millet Meclisi tarafından sanıklanarak hüküm giyen bakanlar hakkında
bu yetkiyi kullanamaz.
Madde
43: Cumhurbaşkanının
ödeneği özel kanunla gösterilir.
Madde
44: (29.11.1937
– 3772) Başbakan, Cumhurbaşkanınca Meclis üyeleri arasında tâyin olunur.
Öteki
bakanlar Başbakanca meclis üyeleri arasından seçilip tamamı Cumhurbaşkanı
tarafından onandıktan sonra Meclise sunulur.
Meclis
toplanık değilse sunma işi Meclisin toplanmasına bırakılır.
Hükümet,
tutacağı yolu ve siyasî görüşünü en geç bir hafta içinde Meclise
bildirir ve ondan güven ister.
Madde
45: Bakanlar
Başbakanın reisliği altında Bakanlar Kurulu’nu meydana getirir.
Madde
46: Bakanlar
Kurulu, Hükümetin genel politikasından birlikte sorumludur.
Bakanların
her biri kendi yetkisi içindeki işlerden ve emri altındakilerin eylem ve işlemlerinden
ve politikasının genel gidişinden tek başına sorumludur.
Madde
47: (29.11.1937
– 3272) Bakanların görev ve sorumları özel kanunla gösterilir.
Madde
48: (29.11.1937
– 3272) Bakanlıkların kuruluşu özel kanuna bağlıdır.
Madde
49: (29.11.1937
– 3272) İzinli veya herhangi bir sebeple özürlü olan bir Bakana, Bakanlar
kurulu üyelerinden bir başkası geçici olarak vekillik eder. Ancak bir Bakan
birden fazlasına vekillik edemez.
Madde
50: (29.11.1937
– 3272) Bakanların birinin Yüce Divana yollanması hakkında Türkiye Büyük
Millet Meclisince verilen karar, kendisini Bakanlıktan da düşürür.
Madde
51: İdare dâvalarına
bakmak ve idare uyuşmazlıklarını çözmek, Hükümetçe hazırlanarak
kendine verilecek kanun tasarıları ve imtiyaz sözleşme ve şartlaşmaları
üzerine düşünüşünü bildirmek, gerek kendi özel kanunu ve gerek başka
kanunlarla gösterilen görevleri yapmak üzere bir Danıştay kurulur. Danıştay
başkanları ve üyeleri, daha önce önemli görevlerde bulunmuş, uzmanlıkları,
bilgileri ve görgüleriyle belirgin kimseler arasından Büyük Millet
Meclisince seçilir.
Madde
52: Bakanlar
Kurulu, kanunların uygulanışını göstermek yahut kanunun emrettiği işleri
belirtmek üzere içinde yeni hükümler bulunmamak ve Danıştay’ın
incelemesinden geçirilmek şartıyla tüzükler çıkarır.
Tüzükler
Cumhurbaşkanının imzası ve ilânıyla yürürlüğe girer.
Tüzüklerin
kanunlara aykırılığı ileri sürüldükte bunun çözüm yeri Türkiye Büyük
Millet Meclisidir.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
YARGI ERKİ
Madde
53:
Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri kanunla gösterilir.
Madde
54: Yargıçlar,
bütün dâvaların görülmesinde ve hükmünde bağımsızdırlar ve bu işlerine
hiçbir türlü karışılamaz. Ancak kanun hükmüne bağlıdırlar.
Mahkemelerin
kararlarını Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bakanlar Kurulu hiçbir türlü
değiştiremezler, başkalayamazlar, geciktiremezler ve hükümlerinin yerine
getirilmesine engel olamazlar.
Madde
55: Yargıçlar,
kanunda gösterilen usuller ve haller dışında görevlerinden çıkarılamazlar.
Madde
56: Yargıçların
nitelikleri, hakları, görevleri, aylık ve ödenekleri, nasıl tâyin
olunacakları ve görevlerinden nasıl çıkarılacakları özel kanunla gösterilir.
Madde
57: Yargıçlar,
kanunla gösterilenlerden başka genel veya özel hiçbir görev alamazlar.
Madde
58: Mahkemelerde
yargılamalar herkese açıktır.
Yalnız
yargılama usulü kanunları gereğince bir yargılamanın kapalı olmasına
mahkeme karar verebilir.
Madde
59: Herkes
mahkeme önünde haklarını korumak için gerekli gördüğü yasal araçları
kullanmakta serbesttir.
Madde
60: Hiçbir
mahkeme, görev ve yetkisi içindeki dâvalara bakmazlık edemez. Görev ve
yetki dışında olan dâvalar ancak bir kararla reddolunur.
Yüce Divan
Madde
61: (29.11.1937
– 3272) Bakanları, Danıştay ve Yargıtay Başkanları ve üyelerini ve
Cumhuriyet Başsavcısını görevlerinden doğacak işlerden dolayı yargılamak
için Yüce Divan kurulur.
Madde
62: Yüce
Divan üyeliği için, on biri Yargıtay, onu Danıştay Başkanları ve üyeleri
arasından ve kendi Genel Kurulları tarafından gerekli görüldükte gizli
oyla, yirmi bir kişi seçilir.
Bunlar
gizli oy ve salt çoklukla içlerinden birini Başkan ve birini Başkan vekili
seçerler.
Madde
63: Yüce
divan bir Başkan ve on dört üye ile kurulur ve kararlarını salt çoklukla
verir.
Geri
kalan altı kişi gerektiğinde kurulun eksiğini tamamlamak için yedek üye
durumundadır.
Bu
yedek üyeleri, üçü Yargıtay, üçü Danıştay’dan seçilmiş üyeler
arasında olmak üzere ad çekme ile ayrılır.
Başkanlığa
ve Başkan vekilliğine seçilenler bu ad çekmeye girmezler.
Madde
64: Yüce
Divanının savcılık görevi, Başsavcılık tarafından görülür.
Madde
65: Yüce
Divanın kararları kesindir.
Madde
66: Yüce
Divanın kanunlara göre yargılar ve hüküm verir.
Madde
67: Yüce
Divan gerekli görüldüğünde Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla
kurulur.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
TÜRKLERİN KAMU HAKLARI
Madde
68: Her Türk
hür doğar, hür yaşar. Hürriyet, başkasına zarar vermeyecek her şeyi
yapabilmektedir.
Tabiî
haklardan olan hürriyetin herkes için sınırı, başkalarının hürriyeti
ile sınırlıdır. Bu sınırı ancak kanun çizer.
Madde
69: Türkler
kanun karşısında eşittirler ve ayrıksız kanuna uymak ödevindedir. Her türlü
grup, sınıf, aile ve kişi ayrıcalıkları kaldırılmıştır ve yasaktır.
Madde
70: Kişi
dokunulmazlığı, vicdan, düşünme, söz, yayım, yolculuk, bağıt, çalışma,
mülk edinme, malını ve hakkını kullanma, toplanma, dernek kurma, ortaklık
kurma hakları ve hürriyetleri Türklerin tabiî haklarındandır.
Madde
71: Cana,
mala, ırza, konuta hiçbir türlü dokunulamaz.
Madde
72: Kanunda
yazılı hal ve şekillerden başka türlü hiçbir kimse yakalanamaz ve
tutulamaz.
Madde
73: İşkence,
eziyet, zoralım ve angarya yasaktır.
Madde
74: (5.2.1937
– 3115) Kamu faydasına gerekli olduğu usulüne göre anlaşıldıkça ve özel
kanunları gereğince değer pahası peşin verilmedikçe hiç kimsenin malı ve
mülkü kamulaştırılamaz.
Çiftçiyi
toprak sahibi kılmak ve ormanları devletleştirmek için alınacak toprak ve
ormanların kamulaştırma karşılığı ve bu karşılıkların ödenişi özel
kanunlarla gösterilir.
Olağanüstü
hallerde kanuna göre yükletilecek para ve mal ve çalışma ödevleri dışında
hiçbir kimse başka hiçbir şey yapmaya ve vermeye zorlanamaz.
Madde
75: (5.2.1937
– 3115) Hiçbir kimse felsefi inancından, din ve mezhebinden dolayı kınanamaz.
Güvenliğe ve edep törelerine ve kanunlar hükümlerine aykırı bulunmamak üzere
her türlü din törenleri serbesttir.
Madde
76: Kanunda
yazılı usul ve haller dışında kimsenin konutuna girilemez ve üstü
aranamaz.
Madde
77: Basın,
kanun çerçevesinde serbesttir ve yayımından önce denetlenemez, yoklanamaz.
Madde
78: Seferberlik
ve sıkıyönetim hallerinin veyahut salgın hastalıklardan dolayı kanun gereğince
alınacak tedbirlerin gerektirdiği kısıntıların dışında yolculuk hiçbir
kayıt altına alınamaz.
Madde
79: Bağıtların,
çalışmaların, mülk edinme ve hak ve mal kullanmanın, toplantıların,
derneklerin ve ortaklıkların serbestlik sınırı kanunlarla çizilir.
Madde
80: Hükümetin
gözetimi ve denetlemesi altında ve kanun çerçevesinde her türlü öğretim
serbesttir.
Madde
81: Postalara
verilen kâğıtlar, mektuplar ve her türlü emanetler yetkili sorgu yargıcı
veya yetkili mahkeme kararı olmadıkça açılamaz ve telgraf ve telefonla
haberleşmenin gizliliği bozulamaz.
Madde
82: Türkler
gerek kendileri, gerek kamu ile ilgili olarak kanunlara ve tüzüklere aykırı
gördükleri hallerde yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine tek
başlarına veya toplu olarak haber verebilir ve şikâyette bulunabilirler.
Haber veya şikâyeti alan makam, kişi ile ilgili başvurmaların sonucunu
dilekçeyle yazılı olarak bildirmek ödevindedir.
Madde
83: Hiç
kimse kanunca bağlı olduğu mahkemeden başka bir mahkemeye verilemez ve
yollanamaz.
Madde
84: Vergi,
Devletin genel giderleri için, halkın pay vermesi demektir. Bu esasa aykırı
olarak gerçek veya tüzel kişiler tarafından veya onlar adına resimler,
ondalık alınması ve başka yüklemeler yapılması yasaktır.
Madde
85: Vergiler
ancak kanunla salınır ve alınır.
Devletçe,
illerin özel idarelerince ve belediyelerce alınagelmekte olan resimler ve yüklemeler,
kanunları yapılıncaya kadar alınabilir.
Madde
86: Harb
halinde veya harbi gerektirecek bir durum baş gösterdikçe veya ayaklanma olduğunda
yahut vatan ve Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma olduğunu
gösterir kesin belirtiler görüldükte Bakanlar Kurulu, süresi bir ayı aşmamak
üzere yurdun bir kesiminde veya her yerinde sıkıyönetim ilân edebilir ve
bunu hemen Meclisin onamasına sunar. Meclis sıkıyönetim süresini, gerekirse
uzatabilir veya kısaltabilir. Meclis toplanık değilse hemen toplanmaya çağrılır.
Sıkıyönetim
süresi ancak Meclisin kararıyla uzatılabilir.
Sıkıyönetim,
kişi ve konut dokunulmazlığının, basın, gönderişme, dernek, ortaklık hürriyetlerinin
geçici olarak kayıtlanması veya durdurulması demektir.
Sıkıyönetim
bölgesiyle bu bölgede hangi hükümlerin uygulanacağı ve işlemlerin nasıl
yürütüleceği, harb halinde de dokunulmazlığın ve diğer hürriyetlerin
nasıl kayıtlanabileceği veya durdurulacağı kanunla gösterilir.
Madde
87: Kadın
erkek bütün Türkler ilk öğretimden geçmek ödevindedirler. İlk öğretim
Devlet okullarında parasızdır.
Madde
88: Türkiye’de
din ve ırk ayırdedilmeksizin vatandaşlık bakımından herkese “Türk”
denir.
Türkiye’de
veya Türkiye dışında bir Türk babadan gelen, yahut Türkiye’de yerleşmiş
bir yabancı babadan Türkiye’de dünyaya gelip de memleket içinde oturan ve
erginlik yaşına vardığında resmî olarak Türk vatandaşlığını isteyen
yahut Vatandaşlık Kanunu gereğince Türklüğe kabul olunan herkes Türk’tür.
Türklük
sıfatının kaybı kanunda yazılı hallerde olur.
ALTINCI
BÖLÜM
TÜRLÜ MADDELER
İller
Madde
89: Türkiye,
coğrafya durumu ve ekonomi ilişkileri bakımından illere, iller ilçelere, ilçeler
bucaklara bölünmüştür ve bucaklar da kasaba ve köylerden meydana gelir.
Madde
90: İllerle
şehir, kasaba ve köyler tüzel kişilik sahibidirler.
Madde
91: İllerin
işleri, yetki genişliği ve görev ayrımı esaslarına göre idare olunur.
Memurlar
Madde
92: Siyasî
hakları olan her Türk’ün yeterliğine ve hak edişine göre, Devlet memuru
olmak hakkıdır.
Madde
93: Bütün
memurların nitelikleri, hakları, görevleri, aylık ve ödenekleri, göreve alınmaları
ve görevden çıkarılmaları, yükselme ve ilerlemeleri özel kanunla gösterilir.
Madde
94: Kanuna
aykırı işlerde üstün emrine uymuş olarak memuru sorumdan kurtarmaz.
Maliye İşleri
Madde
95:
(10.12.1931 – 1883) Bütçe Kanunu tasarısı ve buna bağlı bütçeler ve
cetvellerle katma bütçeler Meclise bütçe yılı başından en az üç ay önce
sunulur.
Madde
96: Devlet
malları bütçe dışı harcanamaz.
Madde
97: Bütçe
Kanununun geçerliği bir yıldır.
Madde
98: Kesin
hesap kanunu, ilişkin olduğu yıl bütçesinin hesap dönemi içinde elde
edilen gelirle gene o yılki ödemelerin gerçekleşmiş tutarını gösterir
kanundur. Bunun şekli ve bölümleri Bütçe Kanunu ile tam karşılıklı
olacaktır.
Madde
99: Her yılın
kesin hesap kanunu tasarısı o yılın sonundan başlayarak en geç ikinci yıl
Kasım ayı başına kadar Büyük Millet Meclisine sunulur.
Madde
100: Büyük
Millet Meclisine bağlı ve Devletin gelirlerini ve giderlerini özel kanuna göre
denetlemekle görevli bir Sayıştay kurulur.
Madde
101: Sayıştay,
genel uygunluk bildirimini ilişkin olduğu kesin hesap kanununun maliyece Büyük
Millet Meclisine verilmesi tarihinden başlayarak en geç altı ay içinde
Meclise sunar.
Anayasanın Dayanakları
Madde
102:
Anayasada değişiklik yapılması aşağıdaki şartlara bağlıdır:
Değişiklik
teklifinin Meclis tam üyesinin en az üçte biri tarafından imzalanması şarttır.
Değişiklikler
ancak tam sayısının üçte iki oy çokluğu ile kabul edilebilir.
Bu
kanunun, Devlet şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki birinci maddesine değişiklik
ve başkalama yapılması hiçbir türlü teklif dahi edilemez.
Madde
103: Anayasanın
hiçbir maddesi hiçbir sebep ve bahane ile savsanamaz ve işlerlikten alıkonamaz.
Hiçbir kanun Anayasaya aykırı olamaz.
Madde
104: 20
Nisan 1340 tarih ve 491 sayılı Teşkilâtı Esasiye Kanunu yerine manâ ve
kavramda bir değişiklik yapılmaksızın Türkçeleştirilmiş olan bu kanun
konulmuştur.
Madde
105: Bu
kanun yayım tarihinde yürürlüğe girer.